Z Wilna

Moja rodzina przyjechała do Polski w 1945 roku z polskiego Wilna. Nie było
łatwo otrzymać zezwolenie na repatriację. Należało udowodnić polskie
pochodzenie i przynależność do kościoła katolickiego. Wiele osób chciało
uciekać z terenu ZSRR. Najpierw wywieziono wszystkich w okolice Piły.
Była tam niesprzyjająca atmosfera, Niemcy , szabrownicy, teren
niebezpieczny. Postanowili jechać do centralnej Polski. Osiedlili się
w Kolumnie pod Łodzią . Stały tam puste żydowskie domy, w których
lokowano repatriantów. Ciotki miały maturę, więc rozpoczęły natychmiast
studia w Łodzi. Jedna studiowała prawo, a druga filologię polską.
Część rodziny przeniosła się do Łodzi.
Wyjazd i pozostawienie wszystkiego w Wilnie było bardzo bolesne.
Musieli zostawić nie tylko majątki, domy, ale cmentarze z grobami
przodków
i wspomnienia. Moja babcia wyjechała mając 50 lat.
Dziadkowie byli właścicielami drukarni ,, Zorza”. Babcia mogła zabrać tylko
niezbędne rzeczy. Pies Karuś został u Litwinki. Za opiekę nad nim zapłacono
kilogramem słoniny. Jeszcze podczas okupacji niemieckiej dziadek był
zatrzymany po godzinie policyjnej i skierowany do obozu pracy w
Kłajpedzie. Po wyzwoleniu przez Armię Radziecką był przeniesiony do
innego obozu, gdzie był drwalem. Już w 1945 roku dowiedział się, że żona
wyjechała z rodziną do Polski. Udało mu się wyjechać i odnaleźć ich w
Kolumnie.
Była niesamowita radość z połączenia rodziny. Ponieważ dziadek miał maturę
, podjął pracę w Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi, a potem w urzędzie w
Pabianicach.
Całe życie, przy każdym rodzinnym spotkaniu wspominali Wilno. Słuchałam
jako dziecko opowieści o ulicach, sklepach, sąsiadach itp. Babci się Łódź nie
podobała. Wspominała, że w Wilnie były piękne kościoły , cerkwie.
Mówiłyśmy jej ,, ale tam nie było tramwajów, a tu są” , jednak odpowiadała,
że to nie to samo. Czuło się, że są to ludzie wyrwani z korzeniami i
przeniesieni w inne miejsce.
W domu gotowano wschodnie potrawy. Takich kołdunów dziś nie ma. Babcia
robiła je z łojem, wołowiną, czosnkiem. Pieczołowicie sklejała 300 sztuk,
aby nic nie wyciekło podczas gotowania. Podawano też śledzie po wileńsku,
czyli solone, gotowane w pomidorach. Można było je jeść na ciepło i na
zimno. Na wigilię zawsze był barszcz czerwony z uszkami, kisiel z żurawiny,
makiełki z kruchymi ciasteczkami. Nie znaliśmy kapusty z grochem i ja też
jej do dziś nie lubię . Mama nie umiała gotować zalewajki. Cały czas
wspominali i tęsknili. Mieli tam inny status bo prowadzili własna drukarnię.
Została jednak zbombardowana w roku 1939, ale dom mieszkalny przy ulicy
Połockiej 28 stał. Było to bardzo piękne miejsce między dwoma rzekami
Wilią i Wilejką . Obecnie mieszkają tam artyści. Odwiedziłam to miejsce w
latach 70.
Moja rodzina nie nawiązywała relacji z mieszkańcami Łodzi, bo cały czas
wspominała tamto życie. Tak sobie czasami myślę, że Niemcy tak samo się
czuli opuszczając swoje domy.
Moi rodzice poznali się w Kolumnie, pobrali się w roku 1947. Mama
pochodziła z Mołodeczna, jej ojciec – z okolic Kowna i nazywał się
Martusewicz. Moja siostra, szukając historii rodziny, odkryła że możemy
mieć powiązania z kimś z Niderlandów o nazwisku Martus.
Ja jestem przesiąknięta wspomnieniami z Wileńszczyzny, mimo że byłam tam tylko dwa razy.
Moja siostra wyszła za mąż za potomka z rodziny Tarasewiczów też z
Wileńszczyzny.
Ja urodziłam się w Łodzi, ale krytycznie oceniam to miasto. Mimo wielu
osiągnięć, uważam że nie wykorzystano potencjału miasta. Tu było wiele
uczelni , szkoła filmowa i produkcja filmowa, a jednak nic z tego nie zostało.
Lubiłam chodzić z koleżankami po ulicy Piotrkowskiej. Były tam kawiarnie,
bary, restauracje, życie tętniło. Ceny były przystępne, można było raz na
miesiąc pozwolić sobie na posiłek w restauracji, na lody ,
W-zetkę czy coca colę.
Nie miałam kontaktu z robotnikami , maja rodzina to urzędnicy.
Byłam zaskoczona jadąc o 4 rano na dworzec, że tramwaje są pełne ludzi.
Widziałam zmęczone, niewyspane kobiety jadące do pracy.
Już jako prawnik byłam służbowo w Poltexsie i hałas maszyn mnie
przytłoczył. Nie wie, jak można było tam pracować 8 godzin. Bardzo
współczuję tym ludziom, to była bardzo ciężka, wyniszczająca praca.
Nie pragnęłam wyjazdu za granicę, chyba tam źle bym się czuła. Jestem
przywiązana do swojego miejsca urodzenia, nie chciałabym przystosowywać
się, jak moi przodkowie, do nowego życia, nawet jeśli byłoby dostatnie,
wygodniejsze.
Boli mnie, że Łódź nie jest odrestaurowana. Na każdym kroku są ruiny,
odrapane kamienice. Mimo że sadzi się drzewka, remontuje tu i ówdzie, to
całość jest odrapana. Rozumiem, że domy są w fatalnej kondycji, mają
kiepskie fundamenty, więc restaurowanie jest trudne i kosztowne.
Małgorzata 1954