Tradycje, święta i wydarzenia – czyli rok bez telewizora i telefonu komórkowego

Styczeń

Ferie w szkole trwały do Trzech Króli. Pierwsze rysunki do wykonania to choinka i zabawy na śniegu. Mimo, że trwały czasy komunistyczne to choinka i tak nie dała się wyeliminować z codziennego życia nawet w szkole .

W domach często smażono racuchy. Były tańsze od pączków i faworków, które obowiązkowo produkowano w ,,tłusty czwartek,, i na ,,ostatki,,. Tego dnia przebrane grupy dzieci wędrowały od sąsiada do sąsiada, śpiewając: ,,Przyszliśmy tu na ostatki, nie mamy ojca ani matki, a Maćkowa uwierzyła i nam pączków nasmażyła„. Obecnie podobnie dzieci obchodzą halloween 31 października. W małych mazowieckich osadach przebrane, pomalowane na buziach dzieci wraz z matkami odwiedzają domy sąsiadów i proszą o cukierki. Jedna

tradycja zamieniła się w inną .

Luty

Ostatki były huczne i wesołe. Poprzebierani dorośli wyruszali na ul. Piotrkowską. Wiele osób wędrowało ulicą , oglądając przebierańców. Młodzi chłopcy biegali i pastą do butów malowali twarze przechodniom – szczególnie dziewczynom. Należało robić uniki, żeby przypadkowo nie zabrudzili palta.

Na początku lat 60-tych przebierańców było wielu, potem ich liczba malała, aż do całkowitego zaniku tej tradycji.

Marzec

Zaspy śniegu malały, było mokro, zbliżały się następne święta. Zmalały też zapasy w piwnicach.

Podstawowym produktem spożywczym była teraz kiszona kapusta podawana na różne sposoby.

Przygotowywano kapuśniak, duszoną kapustę, pierogi z kapustą, naleśniki z kapustą, krokiety oczywiście też z kiszonej kapusty. Pozostały jeszcze ziemniaki, a z nich placki ziemniaczane , ziemniaki w mundurkach podawane ze śledziem w śmietanie lub ,,gzikiem„ – czyli białym serem , cebulą i śmietaną. Najczęściej w piątki podawano zupę ziemniaczaną z naleśnikami posypanymi cukrem.

Niezapomniane smaki. Nie wiem dlaczego teraz nic mi tak nie smakuje.

Nastał ,,przednówek,, – biedny czas – brak świeżych produktów, zjadano ostatnie jabłka i buraki.

Często podawano zupę ,,dziad,, czyli kapuśniak z prażokami ( gotowane ziemniaki z mąką i razem tłuczone). Inne popularne danie to kluski z serem i cynamonem.

Kwiecień

Wielkanoc

Przygotowania trwały już od dwóch tygodni. Kobiety myły okna, prały pościel i firany. Elegantki posiadające firanki typu file dawały je do ramowania. Naciągano bawełnianą, wykrochmaloną firankę na ramę, przybijano gwoździkami i tak suszono. Na ulicach można było zauważyć wiele osób z tobołkami, w których była czysta, pościel i obrusy. Takie duże tkaniny oddawano do magla.

Koniecznie przed świętami należało, zakupić nowe ubrania dla dzieci. Szliśmy do miasta, czyli na ulicę Piotrkowską, po wiosenne półbuty, płaszcz i rajtuzy. Mama szyła nam nowe sukienki.

Mięso, jajka przywiozły ,,baby”. Babcia stała w kolejce całą noc, potem zmieniała ją mama, żeby kupić szynkę, baleron i mięso. Za oknami wisiały siatki z mięsem na święta i zające .

W połowie lat 60-tych mieliśmy już lodówkę .

Mój Ojciec był piekarzem, więc od czwartku piekł ciasta.Tradycyjnym wypiekiem były baby i placki drożdżowe.Wiele kobiet przynosiło surowe ciasta do piekarni, żeby upiec je w dużych piecach. W Wielki Piątek było dużo pracy. Pastowanie podłogi, zmiana pościeli na świeżą, wykrochmaloną i wymaglowaną oraz wieczorna kąpiel w wannie zdjętej z pawlacza. Pamiętam cudny zapach pasty, ciasta drożdżowego i wykrochmalonej pościeli. Żadne perfumy tego nie zastąpią.

Wielka Sobota to krojenie sałatki jarzynowej, śledzia w oleju, gotowanie szynki.

W piątek na obiad koniecznie jedliśmy zupę ziemniaczaną i śledzia w śmietanie z ziemniakami w mundurkach. W wielu domach podawano zupę śledziową . Śledź był pokrojony na 3 części i zanurzony w sosie sporządzonym z mleczy, ikry ryb. Śledzie sprzedawano z beczki z łbem, ogonem i koniecznie zawijano w gazety / Prawda, Gazeta Robotnicza/

Ważnym elementem było przygotowanie święconki i wyjście do kościoła. W skład koszyczka wchodziły jaka , biała kiełbasa, sól pieprz, chrzani mała babeczka.

Po południu w sobotę szliśmy cała rodziną oglądać groby. Ubrane w nowe buty, białe rajstopy. wiosenne płaszczyki dumnie kroczyłyśmy od kościoła do kościoła. Staliśmy w długich kolejkach i rozprawialiśmy, który grób był ładniejszy. Wieczory były chłodne, trzęsłyśmy się w wiosennych płaszczykach, a nowe buty obcierały pięty. To nic – tradycja to tradycja.W niedzielę wierzący już o 6 rano szli do kościoła na rezurekcję.

W niedzielę budziły nas wystrzały, gotowały się jajka w cebulowych łupinach, rodzina nakrywała stół na śniadanie Wielkanocne. Był to dzień rodzinny i cały spędzaliśmy w domu.

W Lany Poniedziałek szliśmy do teatru. Często oblewano przechodniów wodą. Rzucano z okien torebki foliowe wypełnione wodą .

Maj

1 Maja to obowiązkowe uczestnictwo w pochodzie pierwszomajowym. Cała rodzina wychodziła na ulicę Piotrkowską i oglądała maszerujących. Najciekawsze były grupy obcokrajowców w kolorowych tradycyjnych strojach, tańczących i śpiewających. Powtarzałam z zaciekawieniem nazwy egzotycznych krajów i marzyłam, żeby tam pojechać .

Potem były Zielone Świątki. W piątek babcia szła na rynek i przynosiła pachnący, zielony tatarak. Wierzący szli do kościoła na nabożeństwo majowe na godz 17,00.

W każdą sobotę ojciec kupował Ekspres Ilustrowany, razem wybieraliśmy film, na który pójdziemy. W niedziele dziewczynki w białych kokardach, białych rajtuzach lub kolanówkach wychodziły na podwórko, potem wychodzili rodzice i szli razem do kościoła.

Po mszy szliśmy do kina. Babcia gotowała obiad.

Latem wszystkie okna były otwarte na zewnątrz,gotowano rosoły, słychać było ubijanie kotletów i muzykę: grała Orkiestra Polskiego Radia pod dyrekcją Stefana Rachonia. Nastrój był podniosły, świąteczny, ludzie byli szczęśliwi.

Typowe potrawy na niedzielne śniadanie: wątróbka na maśle, jajecznica, ciasto drożdżowe, bułki maślane, chałka z masłem, kakao. Obiad : rosół z makaronem, kotlety schabowe lub kura gotowana w rosole, ziemniaki, mizeria, marchew gotowana .

Maj był już ciepły i można było spędzać niedziele w parkach. Łódzkie parki wypełniały rodziny z dziećmi, muszle koncertowe proponowały ciekawe programy. Od godziny 11.00 do 12.00 prezentowano bezpłatne programy dla dzieci. Od 13.00 artyści scen teatralnych, piosenkarze prezentowali program dla dorosłych: skecze, piosenki, felietony. O godzinie 18.00 zaczynały się występy zespołów bigbitowych i tańce. Ten czas był przeznaczony dla dwudziestolatków .

W parku Poniatowskiego śpiewały i grały znakomite zespoły big-bitowe lat 60- tych : Cykady, Trubadurzy, No to co,i inni.

W maju pojawiały się pierwsze nowalijki . Mama kupowała dwa pomidorki, które cienko kroiła na chleb z masłem. Smaczna kolacja dla 3 osób, bo ojciec nie lubił pomidorów, a babcia oddawała swoją porcję dzieciom. Dlaczego nie ma teraz takich smacznych pomidorów? W maju w parku Sienkiewicza odbywały się kiermasze książek. Nie miałam szczęścia w loteriach i nigdy nic nie wygrałam, przeciwnie siostra. Zawsze jednak wracałyśmy z książkami.

Czerwiec

Najważniejsze wydarzenie to Boże Ciało. Już od poniedziałku przygotowywano bibułowe frędzle. Kobiety siadały przy studni na ryczkach, cięły bibuły i wiązały do sznurków.

W niedzielę rano mężczyźni wchodzili na wysokie drabiny i mocowali sznury nad jezdnią. Dziewczynki w białych komunijnych sukienkach sypały płatkami kwiatków przed kroczącym pod baldachimem księdzem z monstrancją .Wszyscy w odświętnych ubraniach szli do kościoła i razem wracali do swoich ołtarzy.

Bardziej zaangażowani budowali duże ołtarze. Tam zatrzymywała się procesja, wszyscy wraz z księdzem się modlili. Znudzone dzieci biegały, oglądały święte obrazy wystawione w oknach.

Potem trzeba było szybko posprzątać, bo musiały ruszyć tramwaje.

W soboty na 18-tą chodziliśmy do kina, a w niedzielę wyruszaliśmy do dużych parków; na Zdrowie, do Łagiewnik, do parku na Julianowie, na Stawy Stefańskiego. Ojcowie pakowali w swoje teczki kanapki, butelki z herbatą, owoce, kotlety i potrawy w słoikach. Obowiązkowo zabierano koc lub grubą tkaninę, na której biesiadowano. Kobiety często opalały się w stanikach i halkach, panowie siedzieli w bokserkach. Tramwaje były przepełnione, chłopcy wisieli na stopniach. Należało wyjechać wcześnie, żeby dostać się do tramwaju. Wracaliśmy około godziny 17-18, też walcząc o miejsce .

Wyprawy były wspaniałe, całe miasto wylegało na trawę, do lasu, kąpaliśmy się w stawach.

Pyszną potrawą była botwinka z młodych buraków. Oczywiście jedliśmy truskawki. Typowa łódzka potrawa w tym miesiącu to młoda duszona kapusta lekko zakwaszona z knedlami z truskawką w środku .

Lipiec.

W latach 50-tych starsze kobiety brały chusty i szły na lipę. Kwiaty lipy suszyły na podłodze na rozpostartych tkaninach. Był to lek na zimę przeciw przeziębieniom.

Spędzaliśmy czas na podwórkach. Piaskownicę okupowały młodsze dzieci, ale dla starszych była to plaża nad morzem.

Pompa od studni była samolotem, robiliśmy straszny hałas uderzając kulą długiego ramienia w jej korpus. Natomiast trzepak to były góry. Wspinaliśmy się, kręciłyśmy fikołki. Dalej to już stały śmierdzące puszki na śmieci.

Dziewczyny interesowały się modą . Wielkim skarbem były kwadratowe kawałki materiału oraz owalne obrazki z napisem CeTeBe. Dostarczał nam te rzeczy sąsiad pracujący w magazynie tkanin. Szyłyśmy stroje dla lalek, wymieniałyśmy się obrazkami i kolorowymi gałgankami.

Sierpień

Był to czas kolorowych straganów na rynkach. Pojawiły się papierówki, renklody, Puste warzywniaki wypełniały się arbuzami. Były już młode ziemniaki, marchew, seler, pietruszka.

Dziewczyny dorastały, porzuciły lalki i zakładały zeszyty z piosenkami. Należało zakupić brulion A-4, wpisywać teksty piosenek, wkleić zdjęcia aktorów i piosenkarzy.

W tych czasach trudno było zdobyć kolorowe fotografie. Za jedno duże zdjęcie Beatlesów trzeba było dać 5 innych. W roku 1966 nakręcono film pt. Faraon i wszystkie kochałyśmy się w Zelniku. Wymalowałyśmy ogromnego Ramzesa na ścianie komórki.

Jednym słowem, było co robić, a dzieciństwo było szczęśliwe i dostatnie. Nikt nie zastanawiał się , czy jest bogaty czy biedny, takie pojęcia nie istniały. Miałam poczucie, że mogę wszystko i spełnię swoje marzenia. Pod wpływem tekstów piosenek, które mówiły o plażach, o mazurskich jeziorach, zimie w Zakopanem, powzięłam decyzję że wywiozę łódzkie dzieci do Sopotu i na Krupówki. Nie będą spędzać lata między trzepakiem i śmietnikiem. Udało się to dzięki ZHP.

WRZESIEŃ

W tym czasie kobiety robiły przetwory: przecier pomidorowy, kompoty z węgierek, suszyły śliwki i jabłka. Teraz stragany na rynkach były bardzo kolorowe. Do warzywniaka chodziło się tylko po kiszone ogórki, ziemniaki .

Piętnastolatki same mogły chodzić na Piotrkowską. Wpatrywaliśmy się w telewizory stojące na wystawach w sklepach RTV. W naszej kamienicy tylko jedna rodzina miała telewizor. W czwartki wszyscy sąsiedzi oglądali Teatr Telewizji ,,Kobra” i ,,Stawkę większą niż życie”.

W jednym pokoju zbierało się wielu sąsiadów z dziećmi, siedzieliśmy na czym się dało, także na podłodze.

Potem pojawiły się radia tranzystorowe. Chłopcy przechadzali się z wysuniętymi z odbiorników antenami. Wszyscy słuchaliśmy o godzinie 16.15 audycji Rytmy Młodych.

Oczywiście muzyka przyciągała dziewczyny w mini spódniczkach, obcisłych bluzeczkach, obowiązkowa fryzura to ,,wio-koniku„ zawiązane na czubku głowy.

Od godziny 16.00 do 18.00 wychodziły małolaty, od 18.00 na randki umawiali się pełnoletni .

O godzinie 20 ulica pustoszała, bo dużo ludzi pracowało na nocnej zmianie, lub szło do pracy na 5 rano. Późnym wieczorem pojawiały się panie z wyzywającym makijażem, ale ten świat był dla większości ludzi niedostępny, a restauracje z dancingami zbyt drogie.

Październik

To czas zakupu ziemniaków. Od 21 października pojawiła się przymrozki zgodnie z przysłowiem: ,,od Urszuli szukaj ciepłej koszuli”. Ludzie kisili kapustę .

W tym miesiącu szliśmy z rodzicami do miasta, czyli na Piotrkowską w celu zakupu zimowych butów i palta. Należało to zrobić przed Wszystkimi Świętymi.

Listopad

Ważne święto. Wszyscy zakładali zimowe ubrania, futra, kapelusze i czapki. W tramwajach roznosił się zapach naftaliny. Jechaliśmy na cmentarz, kupowaliśmy chryzantemy, paliliśmy białe świeczki.

Moi rodzice oszczędzali, więc kupowali chryzantemy drobniejsze, a mnie się podobały te duże, puchate najlepiej złociste, jak w piosence – z „fortepianu”. Odgrażałam się, że jak będę dorosła, to będę kupować właśnie te najdroższe.

Czas spędzaliśmy w domu, słuchając radia i piosenek z płyt gramofonowych. To był bardzo ważny sprzęt. Rodzice kupowali płyty małe ( na 45 obrotów) i duże, ciężkie, ebonitowe na 78 obrotów. W sobotnie wieczory mama uczyła nas tańczyć: walce fokstroty, tanga, sambę, slowfoxy.

Wsłuchiwałam się w słowa piosenek: ,,Kuba wyspa jak wulkan gorąca,, „Indonezja”, „Bella bella donna”. Chciałam zobaczyć te egzotyczne kraje, więc na pytanie: ,,kim dziecko zostaniesz?,, – odpowiadałam, że marynarzem. Wiedziałam, że kraniec świata ma kolor wielkiej niebiesko seledynowej muszli i muszę ją zobaczyć.

Grudzień

Nasza księgarnia organizowała wyprzedaż książek.

Był to zawsze 6 grudnia, czyli święto dziadka Mroza, a dla nas św. Mikołaja.

Rodzice kupowali nam książki pod choinkę. Do dziś pamiętam ich tytuły: Bułeczka , Pyza na polskich dróżkach, Tańcowały dwa Michały, Wielki czyn szympansa Bajbuna Mądrego doradcy Króla Lwa Samby Mocnego, Lokomotywa i wiele innych. Książka pt.,,Chłopcy z Placu Broni” wywarła na mnie olbrzymie wrażenie. Do dziś Nemeczek jest moim wzorem mężczyzny.

Następne tygodnie to gruntowne sprzątanie, duże pranie, szycie sukienek. W grudniu wjeżdżały na podwórka ostatnie konne wozy, które rozwoziły węgiel. Ojciec musiał wrzucić 2 tony węgla do piwnicy .

Konie były silne, duże, inne niż te przy wozach z kapustą. Byłam świadkiem strasznej sytuacji . Koń poślizgnął się na oblodzonej jezdni, nie mógł wstać, woźnica bił go batem, dzieci wrzeszczały, płakały.W końcu przyjechali milicjanci i stwierdzono złamanie nogi, zastrzelono konia.

W niedługim czasie wprowadzono małe elektryczne samochody do rozwożenia węgla.

W latach 80-tych, kiedy zostałam w Łodzi sama, musiałam wrzucić węgiel do komórki na podwórku.

Zakłady pracy organizowały ,,Gwiazdkę”. W teatrach lub w salach zakładowych wystawiano sztuki dla dzieci. Można było zgłosić się do recytacji lub śpiewania i otrzymać zabawkę. Była choinka, Mikołaj – każdy otrzymywał paczkę. W dużej papierowej torbie były dwa pomarańcze, czekolada i inne słodycze.

Na tydzień przed świętami ojciec kupił choinkę, wielką do sufitu. Wisiała za oknem do Wigilii , związana sznurem.

Babcia stała całą noc w kolejce u rzeźnika. Mama często razem ze mną stała w długiej kolejce u Wedlla, czyli w sklepie ze słodyczami, żeby kupić kilogram mieszanki wedlowskiej. Cukierki wisiały na choince i codziennie po posiłkach można było zjeść jeden. Najbardziej smakował cukierek Bajeczny i Pierrot.

Gomółka znowu informował: ,,płyną statki z cytrusami dla polskich dzieci. Towarzysze z Kuby przysłali pomarańcze i cytryny, każda robotnica może kupić po kilogramie owoców” .

Na Piotrkowskiej stały ciężarówki, odważano owoce, każdy kupował. Kto miał więcej pieniędzy stawał w kolejce dwukrotnie. Następna kolejka stała w rybnym w celu zdobycia śledzi i karpia. Wanna do kąpieli zamieniała się w akwarium dla dwóch karpi. Dzieci przyglądały się rybie , karmiły chlebem, głaskały śliskie ciało. Te czułości nie były docenione, bo karp w Wigilię rano już nie żył.

Dzień przed Wigilią ojciec piekł makowce, babki ucierane z rodzynkami. Babcia pastowała podłogi, mama kroiła sałatkę i przygotowywała śledzie .

Wieczorem rodzina się kąpała. Noc była piękna, mieszał się zapach pasty i świeżych ciast . Krochmalona czysta pościel miała też swój zapach, do którego dołączał następnego dnia zapach igliwia.

Rano w Wigilię ojciec oprawiał choinkę, zakładał na czubku gwiazdę, dzieci zawieszały bombki, gwiazdy, cukierki, lametę. Na koniec mocował kolorowe świeczki w małych lichtarzykach. Te świeczki były w Łodzi przyczyną wielu pożarów. Lampki elektryczne to dopiero lata 70-te.

Wigilijny wieczór był magiczny: wszyscy łamali się opłatkiem, babcia ugotowała grzybową zupę z kaszą. Do dziś tylko tę zupę podajemy w naszej rodzinie. Smażono karpia, podawano kapustę z grochem smażone pieczarki, śledzia skropionego octem i sałatki. Zespół Mazowsze śpiewał kolędy.

Potem ojciec dzielił pomarańczą, po kawałku dla każdego, żeby starczyło na święta. Podano ciasta i można było, zabrać z choinki po cukierku. Dorośli pili po kieliszku wódki. Ojciec kupował pól litra spirytusu, rozcieńczał wodą i dodawał karmelizowany cukier .W mojej rodzinie liczącej pięć osób kupowano dwa razy w roku na święta po pół litra spirytusu.

W drugi świąteczny dzień szłyśmy z rodzicami do teatru.

W Sylwestra moi rodzice szli do kina na specjalne noworoczne seanse. Wydawanie pieniędzy na alkohol i restaurację było postrzegane za negatywne. Między świętami, aż do 6 stycznia były ferie i spędzaliśmy je z domu.

Telewizor rodzice kupili dopiero, jak byłam w 7 klasie . Było radio, adapter z płytami, książki. Kiedy byłyśmy małe, ojciec czytał nam je wieczorem.

Było co robić, było różnorodnie, ciekawie. Telewizor zabrał magię .

Urszula 1954

Podobne wpisy