Zarzew
Moja pierwsza dekada.
Urodziłem się w Łodzi. Nie miałem innej możliwości. Moi rodzice mieszkali na Szlezyngu. Tam się poznali, pobrali jeszcze przed II- gą wojną światową . Okupacja ich rozdzieliła.
Ojciec ślusarz, po szkole selezjańskiej, pracował w zakładach Rozenblata. Niemcy wychwycili dobrego fachowca i wywieźli na roboty do Rzeszy. Pracował w zakładach zbrojeniowych.
Za działalność polityczną został zesłany do obozu w Dachau. Wyzwolony przez wojska USA , wyleczony z tyfusu w wojskowym szpitalu . W 1946 powrócił do Łodzi.
Mama też została wywieziona na przymusowe roboty do Rzeszy. Przydzielono ją do pracy w kuchni. Przetrwała tam do wyzwolenia przez Armię Czerwoną . Wracała zza Berlina przez dwa tygodnie wraz z grupą Polaków pochodzących z Łodzi i okolic. Jeszcze dwukrotnie została ,,oswobodzona” z różnych cennych rzeczy. Najważniejsze, że udało się powrócić. Zamieszkali w żółtym drewniaku, róg Przybyszewskiego i Tatrzańskiej ( to już był Zarzew). Obecnie w tym miejscu jest rynek. Otrzymali mieszkanie na pierwszym piętrze bez wodociągu i kanalizacji. Tam też się urodziłem. Nie zdawałem sobie sprawy z tego, w jak pięknym miejscu los mnie osadził.
Pierwszy etap edukacji
Na sąsiedniej posesji była kuźnia. Tu zmieniano koniom podkowy, wytwarzano i reperowano różne metalowe przedmioty. Palenisko, kowadło, charakterystyczny stukot – czy mogło być coś ciekawszego? To moje pierwsze fascynacje, jakie pamiętam. Stawałem przy murze za otwartymi wrotami. Z zaciekawieniem chłonąłem wszystko, co tam się działo, także dialogi. Powtarzałem je w domu.
Edukowałem się w przedszkolu przy ulicy Przędzalnianej (istnieje do dziś). Pamiętam wanienki z gliną, z której powstawały różne dzieła. Chłopcy tworzyli okręty z masztami z patyków, żaglami z papieru. Nie lubiłem leżakowania. Pewnego razu po wyjściu całą grupą na spacer, wyrwałem się i biegłem ulica przed siebie. Cała grupa z krzykiem pobiegła za mną. Pani biegła za nami. Wpadłem do sąsiadki na parterze i schowałem się pod łóżko, prosząc żeby mnie nie wydała. Po negocjacjach wróciłem do grupy. Konsekwencji nie pamiętam.
Pierwsza komunia
Jedyne co pamiętam do dziś to nowe strasznie niewygodne buty. Poobcierane stopy, bąble, krew i to na białych podkolanówkach – cierpienie. Poszliśmy wraz z kuzynką do fotografa przy ulicy Kilińskiego. Stopy bolały niemiłosiernie. Po raz pierwszy poznałem, co to znaczy cierpienie fizyczne.
Ulica Przybyszewskiego.
Miała swój początek na Placu Reymonta i ciągnęła się aż za cmentarz na Zarzewie. Tory tramwajowe kończyły się krańcówką tuż za ul. Tatrzańską . Odcinek mojej ulicy był niezwykle ciekawy. Dostarczał wielu atrakcji, zaskakujących zdarzeń i niesamowitych doznań. Była to bezpośrednia trasa na cmentarz, więc tuż pod moimi oknami przechodziły kondukty żałobne. Był wtedy zwyczaj odprowadzanie zmarłego. Niekiedy był to tłum ludzi prowadzony przez orkiestrę . Zdarzały się też pogrzeby ważnych osób. Wtedy za karawanem i orkiestrą postępowali panowie pod krawatami. Było to dla mnie prawdziwe święto.
Święto Bożego Ciała.
Na rogu Tatrzańskiej i Przybyszewskiego, przy istniejącym tam krzyżu ubierano ołtarz. Znowu mnóstwo ludzi, śpiewy, chorągwie – atrakcje.
Krańcówka tramwajowa.
Tu kończyły się tory i tramwaj po krótkim postoju wracał do miasta. Chodziłem tam i przyglądałem się, jak wagony wekslowały. Przestawiano wagon motorowy na początek składu.
Krajobraz po burzy
Po gwałtownej, ulewnej burzy cała ulica Przybyszewskiego zamieniała się w rwącą rzekę. Brak kanalizacji powodował, że cała woda płynęła do ulicy Kilińskiego. Woda sięgająca do kolan lub połowy łydki pozwalała na spływ łódkami. Na tę okoliczność przygotowaliśmy łódki z kory lub drewna. Odbywały się wtedy zawody żeglarskie i regaty.
Wtorki i piątki.
W te właśnie dni zjawiali się rolnicy na swoich wozach zaprzężonych w konie. Koła miały żelazne obręcze. Poruszały się po kocich łbach, wydając charakterystyczny turkot. Wozy ustawiały się wzdłuż ulicy Tatrzańskiej do Przybyszewskiego. Przyjeżdżało, prawie wszystko, co produkowała wieś: nabiał, warzywa, owoce, żywy inwentarz, było w czym wybierać .
Do woja marsz
W okolicy obecnej ulicy Nurta- Kaszyńskiego stały drewniane baraki, pozostałość po niemieckiej szkole wojskowej. Po wojnie mieściła się tam jednostka wojskowa. Żołnierze wychodzili z koszar na ćwiczenia, maszerowali ze śpiewem na ustach. Ochoczo śpiewaliśmy, tworząc ostatnie czwórki, tak odprowadzaliśmy ich pod bramę koszar.
Inne ciekawe zajęcia.
Ojciec założył hodowlę rybek akwariowych, rzekomo dla mnie. Nie pozwalał jednak się do nich zbliżać ani się angażować. Podobno jak mówił: ,, żebym czegoś nie zmajstrował”. Po latach wiem, że bardziej chodziło mu o realizację swoich dziecięcych marzeń. Wiem to po sobie : wiatrówka, kolejka elektryczna. Bardzo mi się podobało chodzenie z ojcem na ,,robaszki” Odwiedzaliśmy okoliczne stawy i dołki z wodą , a było ich sporo. Przy pomocy kija z metalowa obręczą, do której była przymocowana stara pończocha, mieszałem ochoczo w prawo i w lewo, wyłapując wodne żyjątka. Był to pokarm dla rybek.
Jesienią puszczałem z tatą latawce, piekliśmy też ziemniaki na pobliskich łąkach.
Drugi etap edukacji.
W siódmym roku życia poszedłem do szkoły przy ulicy Łęczyckiej. Chodziłem sam, ruch był niewielki i małe skrzyżowania. Było bezpiecznie. Tak myślę, że dzieci miały więcej swobody i uczyły się samodzielności. Kiedy byłem w pierwszej klasie wychowawczyni brała ślub w kościele pod wezwaniem Piotra i Pawła, róg Przędzalnianej i Nawrot. Bardzo chciałem złożyć życzenia. Mama zgodziła się kupiła kwiaty, wytłumaczyła jak mam iść i szczególnie uważać na skrzyżowaniu z ulicą Armii Czerwonej. Doszedłem, wręczyłem kwiaty złożyłem życzenia. Po latach mama przyznała się, że eskortowała minie i obserwowała z pewnej odległości.
Pomoc w domu.
Uczestniczyłem czynnie w pracach domowych. Wysyłany byłem po zakupy: cukier, mąkę, kaszę, śmietanę , mleko, po te ostatnie chodziło się z własnymi naczyniami. Często produkty sypkie pakowano w tytki, zręcznie zwinięte kawałki papieru pakowego – w swoiste rożki . Tytka była ściśnięta z dołu i zwinięta z góry. Było dużym wyzwaniem donieść ją w całości. Nie zawsze się udawało. Posiłki były zazwyczaj skromne , na co dzień jednogarnkowe. Mama starała się urozmaicać jadłospis. I co dzień była inna zupa. Pamiętam zalewajkę, ale ta dzisiejsza – ,,łódzka- podawana w restauracjach wcale jej nie przypomina. Liczne dodatki i ulepszenia stanowiły o smaku, np. listki bobkowe , ziele angielskie, pieprz w ziarnach, czosnek, itp. Dodawało się też krojone w kostkę ziemniaki zalewane kiszonym barszczem . Jeśli było możliwe całość kraszono przesmażoną słoniną . Gospodynie radziły sobie i miały talent do gotowania.
Pamiętam mamę szyjącą na maszynie ,,Singer;; odziedziczona po babci. Dochodziło jeszcze robienie na drutach, szydełkowanie. Rodzice wykonywali mnóstwo różnych prac, by łatać niewielki budżet domowy. W jedenastym roku życia rodzice otrzymali przydział na nowe mieszkanie w bloku w zupełnie innej dzielnicy.
Mirosław 1948