Opowieść o życiu w Łodzi w latach 1945-1975

Urodziłem się 23 lipca 1945 r w Krakowie, czyli tuż po wojnie. Wywodzę się z rodziny inteligenckiej, więc z natury rzeczy moje doświadczenia są nieco inne.

Ojciec był znanym plastykiem, nagradzanym przed wojną, współzałożycielem grupy ARTES we Lwowie. Musiał po zakończeniu wojny opuścić miasto z powodu obecności tam Rosjan, Ukraińców i represji stosowanych wobec Polaków. Obie te grupy skutecznie wypędziły Polaków z miasta, które ukochali. Brat ojca (bliźniak), z wykształcenia historyk, przyjechał do Krakowa, a za nim rodzice. Mój ojciec w 1945 roku dostał skierowanie od polskiego rządu do pracy w Łodzi w celu założenia szkoły plastycznej.

Przyjechaliśmy do Łodzi, do mieszkania służbowego w budynku przy ul. Narutowicza 77- róg Wierzbowej, gdzie ojciec założył Liceum Sztuk Plastycznych oraz Liceum Technik Plastycznych w Łodzi. Były to dwie szkoły średnie, w których był dyrektorem i wykładowcą. Później wraz z Władysławem Strzemińskim założyli w tym samym budynku Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych ( w której również był wykładowcą).

Rodzice poznali się we Włoszech. W roku 1935 ojciec wyjechał tam na plener. Powstała z niego wtedy Teka San Gimignano. Grafiki te były nagrodzone i są w moim posiadaniu. Matka była wtedy na wakacjach i tam się spotkali. Przed wojną, tak jak teraz, jeździło się za granicę. Matka pochodziła z rodziny wielodzietnej (chyba było dziewięcioro dzieci) i często mówiła: ,,Pamiętaj nie miej dzieci”( do dziś nie rozumiem dlaczego tak mówiła). Wielodzietne rodziny też są dobre, bo zawsze starzy rodzice mogą liczyć na opiekę. Pierwszą rzeczą, którą pamiętam to mój wózeczek z dykty z plastikowymi szybkami, drugą rzeczą były ławki. W sąsiedztwie znajdował się park im. Staszica, z którego dwie ławki znalazły się na dziedzińcu szkoły.

Byliśmy rodziną inteligencką z tradycjami. Stać nas było, aby w domu zatrudnić nianię i kucharkę. Matka miała średnie wykształcenie zdobyte w szkole dla dziewcząt we Lwowie, jej ojciec był naczelnikiem poczty.

Nie pamiętam, żebym chodził na spacery z mamą, zawsze tylko z nianią. Były to dziewczyny z okolicznych wsi, lecz nie mieszkały z nami. Przychodziła też studentka (Niemka) i uczyła mnie języka niemieckiego ( z czego nic nie pamiętam, bo niewiele mnie to interesowało).

W domu nie mówiło się o polityce, było to zbyt niebezpieczne. Mama prowadziła dom, była zdecydowana, energiczna, sprytna.

Pamiętam naszą lodówkę. Była to ozdobna, drewniana skrzynia, z blaszanym wnętrzem, pojemnikiem na lód i kranikiem na dole. Lód w bryłach dostarczali handlarze bezpośrednio do domu. Zimą mięso trzymało się za oknem lub między szybami. Mieliśmy też radio z adapterem. Mama nigdy nie pracowała i pensja ojca wystarczała.

Do Szkoły Podstawowej nr. 132 przy ul. Wierzbowej i Jaracza (dawniej TPD nr. 19) poszedłem w wieku 7 lat, musiał być to rok 1952, a więc sam środek stalinowskiej komuny. W domu przy mnie nie mówiło się o polityce, było to zbyt niebezpieczne.

Szkoła była przedwojennym budynkiem, z dziedzińcem i schronami. Starsi uczniowie, urwisy, chodziły tam na papierosa, a pozostali mieli wielką frajdę, gdy mogli po ciemku przejść przez schron. Górka jeszcze jest, a schrony są obecnie zasypane( a może by się ponownie przydały). Klasy były po dwie równoległe: A – to uczniowie z rodzin inteligenckich, B – to dzieci robotnicze, okoliczny proletariat. Ja trafiłem do klasy A. Wszyscy się pilnie uczyli i nie było awantur. Przeciwnie w klasach B , gdzie było różnie. Rok szkolny był podzielony na cztery okresy i po każdym była wywiadówka. Rodzice wysłuchiwali uwag na temat dzieci i ich ocen, a także przechodzili szkolenie partyjne. Moją wychowawczynią była młoda kobieta Pani S…., córka łódzkiego przedwojennego komunisty. Była sympatyczna, z zacięciem pedagogicznym.

Potem się jakoś zmieniło i od roku 1953 wychowawczynią klasy była Pani B…, nie wiem, o jakim kręgosłupie politycznym. W roku 1955 miało niemiłe zdarzenie. Podczas wywiadówki indoktrynowano rodziców na temat religii i kościoła. Moja matka ostentacyjnie wyszła, trzaskając drzwiami. Już następnego dnia, za karę przeniesiono mnie do klasy B. No i dopiero dla mnie była radość, zaczęło się życie! Była to grupa dzieci pełna radości, złości i innych emocji. Najciekawiej było przed Świętem Zmarłych, do szkoły przychodziła niewielka ilość uczniów, bo pozostali handlowali pod cmentarzem na Dołach białym piaskiem, świeczkami itp. W ten sposób dzieci zarabiały pieniążki dla rodziny. Zajęcia odwoływano.

Około roku 1957r, dziewczyny były już dojrzałe, a chłopcy na dobrej drodze do dorosłości, no i się zaczęły damsko- męskie harce. Na ogół kończyło się tym, że dziewczyny piszczały, były w bieliźnie, a chłopaków na więcej nie było stać .W klasie A na pewno takie sytuacje nie mogły mieć miejsca.

Było też takie zdarzenie, chyba w październiku po nastaniu W. Gomułki, Armia Radziecka stała pod Łodzią. Żołnierze byli często pijani i jeden z uczniów zabrał pijanemu pistolet. Przyszedł do szkoły, na wszystkich padł strach, dowiedziało się kierownictwo szkoły, broń zarekwirowano i był wielki kłopot, co z pistoletem zrobić. Nie pamiętam jak to się zakończyło.

Wracając do tradycji, chodziliśmy na Stary Cmentarz w dniu Wszystkich Świętych.

Było Boże Narodzenie, prezenty pod choinką, świeczki. Od takiej woskowej świeczki spłonęła choinka, dobrze, że nie całe mieszkanie.

Było to mieszkanie służbowe. W pokoju ojca oprócz łóżka było specjalne biurko do pracy artystycznej (grafik), z którego drzwi prowadziły bezpośrednio do gabinetu dyrektorskiego. Zatem wychodził do pracy, otwierając drzwi.

Wszystkie pokoje łączył długi korytarz, na końcu którego było okno a pod nim długa skrzynia z pracami i papierami ojca . Na tej skrzyni na noc było ścielone i to było moje łóżko. Po prawej stronie były drzwi do salonu. Z korytarza wchodziło się do łazienki i ubikacji, która służyła również nauczycielom liceów podczas dnia pracy. Dalej znajdowała się kuchnia. Nasz dom był zawsze otwarty do czego się przyzwyczailiśmy.

Ojciec palił dużo papierosów, ale nie pamiętam, żebym wdychał dym.

Czułem, że nie ma dla mnie miejsca i dlatego pościelono mi materac na skrzyni w korytarzu. Nawet podczas brydża urządzanego przez matkę, spałem w korytarzu. Spotkania odbywały się często, rodzice prowadzili aktywne towarzyskie życie. Nie pamiętam żeby pili alkohol – może po kieliszku.

Nie pamiętam nic na temat W. Strzemińskiego. Dopiero po latach zdałem sobie sprawę, kim był.

Dobrymi znajomymi była rodzina Mannów. Pan Roman Mann był scenografem pierwszych polskich filmów.

Mieli dwóch synów, z jednym z nich chodziłem do jednej klasy. Mieszkania kolegów były znacznie większe od naszego, ale nikt nie narzekał. Część mebli w naszym domu to były meble poniemieckie, miały oznaczenia faszystowskie pod spodem, wybite orły hitlerowskie, prawdopodobnie w budynku tym był niemiecki okupacyjny urząd. Mieliśmy też meble przywiezione ze Lwowa: fotele, stolik kawowy, szafki.

Dom rodzinny miałem bardzo spokojny. Tradycja była taka, że Ojciec zabierał mnie w niedzielę do kina. Pamiętam jedyną sprzeczkę między rodzicami o to, kto ma iść ze mną do kina. Matka stwierdziła, że jest to obowiązek ojca i zakończyła dyskusję. Wydaje mi się, że zgodność moich rodziców opierała się na ścisłym podziale ról: kobieta zajmowała się domem, a mężczyzna zarabiał pieniądze na jego utrzymanie. Matka zawsze stała po stronie ojca nawet w konfliktach zewnętrznych. Podczas lata jeździliśmy z rodzicami nad morze, pozostałe wakacje spędzałem w Grotnikach, w domu prowadzonym przez zakonnice. Siostra matki była w zakonie. Dziedziczka udostępniła zakonnicom połowę domu .

Grunty rolne dzierżawił rolnik. Obecnie stan budynku jest bardzo zły, nie ma pięknego klombu z kwiatami, jest to dla mnie bardzo przykre.

Podczas wakacji ojciec wraz ze studentami odnawiał kościoły. Dla nas i dla studentów był to dodatkowy zarobek. Sam robił projekty, malował itd. Wtedy spędzałem czas wokół kościoła.

Moje dzieciństwo było szczęśliwe, spokojny bezpieczny dom, bez trosk materialnych( jeśli takie były, to ja o nich nic nie wiedziałem). Matka miała ostry charakter, ale była ciepła, często się do niej przytulałem. Ojciec również był ciepły, miał taki zwyczaj , że podczas spacerów ze mną szkicował widoczki. Zimą powstawały z tego obrazy, grafiki itp.

Bardzo interesowałem się mapami. Prenumerowałem czasopismo ,,Poznaj świat”, w którym były ciekawe mapy. W siódmej klasie kolega powiedział, że wybiera się do technikum geodezyjnego. Wydawało mi się, że będzie to kierunek związany z moimi zainteresowaniami i rozpocząłem naukę w technikum geodezyjnym, a później kontynuowałem naukę w Politechnice Warszawskiej na wydz. geodezji i kartografii.

Brałem stypendium, które odrobiłem w Pracowni Geodezyjnej MRN w Pabianicach, a później pracowałem w Zarządzie Dróg (realizacja „gierkówki”), a następnie w OPGK, gdzie w założyłem pracownię fotogrametryczną, którą kierowałem przez 12 lat. W 1986r poszedłem „na swoje”.

—————————-

Szybko zainteresowałem się wydarzeniami politycznymi, a zaczęło się od ,,października gomułkowskiego,,. Tak mi zostało do dziś, na początku byłem lewicowo-socjalistyczny a obecnie jestem konserwatystą. Uważam, że socjalizm jest bzdurą, która powoduje problemy, z którymi nieskutecznie walczy, a nie rozwiązuje spraw ludzkich.

Jako dziecko byłem harcerzem. Była to Organizacja Harcerska w Łodzi, a potem wstąpiłem do ZHP, drużyny organizowanej wówczas przez Jacka Kuronia. Spotykaliśmy się w piwnicy w domu kolegi. Wtedy zacząłem jeździć na obozy harcerskie nad morze. Budowaliśmy prycze, półki na plecaki, latryny. Wodę nosiliśmy z jednostki wojskowej, gdzie podczas wojny stały niemieckie rakiety. Często znajdowaliśmy resztki paliwa napędowego. Wrzucaliśmy je do ogniska, bardzo strzelały, iskrzyły.

Byłem też na koloniach w Mielnie koło Unieścia, uważaliśmy, że napotkani ludzie to Niemcy – strzelaliśmy do nich z patyków. Wstyd powiedzieć, ale taka była świadomość dzieci.

Pamiętam, kiedy Żydzi opuszczali Łódź. W podstawówce miałem bardzo bliskiego przyjaciela, siedzieliśmy w jednej ławce, wiedziałem, że jest Żydem. W jego domu jadłem pomarańcze z paczek z Izraela, mówili niezrozumiałym dla minie językiem. Pewnego dnia powiedział, że jutro wyjeżdża do Izraela. Mieliśmy ze sobą pisać.

Mam do niego żal, że nigdy nie dostałem od niego listu. Teraz wiem, że tak było bezpieczniej.

Wydaje mi się, że jego rodzice byli w UB. Wielu moich kolegów było w UB. Teraz widzę, ile osób wśród znajomych było konfidentami. Do dziś czuję strach przed takimi ludźmi.

Moje życie kulturalne to kino a później muzyka rock&roll i blues. Zawsze chętnie chodziłem do muzeów. Nigdy nie miałem duszy artysty. Byłem dynamiczny, o technicznym umyśle, zawsze interesowała mnie moja praca.

Jacek 1945

Podobne wpisy