Spotkanie z ziemią obiecaną

Październik 1958 roku. Centrum Łodzi. Nie wiem skąd tu się wzięłam. Miasto oglądane oczami czteroletniego dziecka było mokre i smutne. Brukowana, wąska ulica z przepastnymi otworami bram. Jedna z tych bram prowadziła na podwórko otoczone z czterech stron obskurnymi kamienicami do samego nieba z niezliczoną ilością okien. W jednej z nich, najmniejszej, miałam zamieszkać.

Dziadek prowadził mnie za rękę w lewy róg podwórka, obok drewnianej pakamery.

Tam było wejście do ciemnej, śmierdzącej, klatki schodowej. Na dole, po lewej stronie była toaleta dla mieszkańców tej części domu. Po prawej i na wprost olbrzymie, ciężkie drzwi. Za toaletą drewniane, kręcone schody. Poszliśmy z dziadkiem tymi schodami. Bałam się. Tam nie było przyjemnie.

Na pierwszym piętrze był długi korytarz z drewnianą podłogą i dziwy zlew. Nie umiałam liczyć ile tam było drzwi. Dla mnie dużo, ale z późniejszego dzieciństwa wiem, że było siedem. Siedem mieszkań – kliteczek.

Minęliśmy drzwi po lewej stronie. Nasze były drugie, na wprost schodów. Weszliśmy do mieszkania.

Miałam tu mieszkać z mamą, tatą i dwoma młodszymi siostrami.

Było nisko, ciasno i dziwnie. Okrągły stół zajmował pół pokoju. Dwa okna dawały niewiele światła, ale i tak zauważyłam siedzącą na podłodze moją najmłodszą siostrzyczkę. 10 miesięczna Renia była przywiązana za nóżkę do tego wielkiego, okrągłego stołu. Kręcili się jacyś nieznani ludzie, których nie pamiętam. Najważniejsza była moja uwięziona siostrzyczka. Mamy i taty nie było, i to potęgowało mój strach przed miejscem, które od tej pory miało być moim domem.

Pierwsze spotkanie z moim nowym miejscem na ziemi nie było dla mnie ziemią obiecaną.

Czas leczy rany

Z późniejszego okresu wczesnego dzieciństwa niewiele pamiętam. Nie chodziłam do przedszkola. Nie miałam koleżanek. Zajmowała się nami mama. Poza zajściem z mamą do sąsiadek na pogaduchy, wspólnym wyjściem do pobliskiego sklepu lub spacerem do parku – nic się nie działo. Z sąsiadów najbardziej pamiętam pannę Krysię, która mieszkała na końcu korytarza po lewej stronie, w takim maciupeńkim pokoiku ze skosami i szyła mi sukienki. Nasze mieszkanko w porównaniu do jej, to był luksus. U nas dwa okna w pokoju i jedno w tzw. kuchni, oddzielonej od pokoju cieniutką ścianką. Woda na korytarzu, toaleta na dole… No, najgorzej było zimą, gdy woda w kranie lub ubikacji zamarzła. Ale idzie się przyzwyczaić.

Problemy między sąsiadami dotyczyły wyłącznie tego kto i kiedy ma sprzątać ubikację oraz kto, kiedy i w jaki sposób ma dbać o zlew i korytarz. Częste mycie było ważne, bo pod zlewem lęgły się olbrzymie karaluchy. Mama przez cały czas walczyła z tym robactwem, ale skutki były marne, bo nie wszystkim sąsiadom przeszkadzały.

Do tej pory zastanawiam się w jaki sposób moja mama dawała sobie radę z praniem bez pralki, gotowaniem bez gazu i bieżącej wody, zmywaniem po posiłkach. I wszystkie trzy chodziłyśmy czyste.

No i tak czas płynął, płynął, aż przyszła pora pójścia do szkoły. Szkoła była dla mnie ważna. Nareszcie mogę wyjść bez mamy. Szkoła była za rogiem. Przez okno słyszałam dzwonek na lekcje. Nie było to bez konsekwencji – dzwonek, a ja biegnę do szkoły. Spóźnialstwo, to fatalny nawyk

i wyzbyłam się tego dopiero po wielu, wielu latach. Lubiłam szkołę. Bardzo dobrze się uczyłam, a najmilsze były powroty mamy z wywiadówki. To były jedyne momenty, kiedy mama mnie chwaliła. Może dlatego przez całą podstawówkę byłam jedną z najlepszych uczennic w szkole.

Pod koniec pierwszej klasy musiałam wydorośleć.

Któregoś dnia nie było mamy. Wróciła następnego dnia z zawiniątkiem na rękach. To moja malutka siostrzyczka. W domu było ciasno . W (na moje dzisiejsze oko) 22 metrach mieszkało 6 osób. No i zamieniłam się w najstarszą siostrę odpowiedzialną za dwie młodsze. Już mogłyśmy wychodzić na podwórko, a ja miałam ich pilnować. Było fajnie. Nareszcie poznałam zakamarki i tajemne przejścia kamienic naszego podwórka. Poznałam dzieciaki. Byłam jedną z najstarszych. Byłam ważna. No i ważny był trzepak, podstawowe urządzenie do zabawy.

Niestety, nigdy nie udało mi się upilnować jednej z moich siostrzyczek. Czteroletni urwipołeć wchodził we wszystkie dziury. Ekstremum było wożenie po podwórku wózkiem do węgla, który należał do naszego dozorcy i którym woził lokatorom węgiel ze składu. A mama załamywała ręce, biadoliła i przebierała w czyste, które to było czyste przez następne 10 minut.

Druga siostra, półtora roku młodsza ode mnie, też była ważna. Była mistrzem gry w noża. Lepsza od wszystkich chłopaków i dziewczyn. Miała szacun wszystkich na podwórku. W noża graliśmy na kupie piasku przywożonego pod okno sąsiadów mieszkających naprzeciwko bramy, by zimą sypać oblodzone chodniki i ścieżki z klatek schodowych do bramy. Dozorca ganiał nas za te zabawy, bo piasek walał się po całym podwórku. Ale to ganianie, to też była fajna zabawa.

Jednego razu wróciłam ze szkoły do domu, a tu w domu zapłakana mama, strażacy i pełno ludzi. Wóz strażacki pod oknem i drabina przy kuchennym oknie. Moja młodsza siostra siedząca zdziwiona na łóżku i obok niej najmłodsza siostrzyczka drąca się w niebogłosy. To mama wróciła od lekarza i nie mogła dostać się do domu. Przerażona, że stało się coś złego wezwała strażaków -straż też była blisko naszego domu. Najmłodsze maleństwo zostawiła pod opieką młodszej siostry, która jeszcze nie chodziła do szkoły. A ta, po raz pierwszy sama i jeszcze ze śpiącym niemowlakiem, przestraszona, zamknęła drzwi, zaczęła się modlić i zasnęła mocno obok maluszka.

Z tego okresu pamiętam nareszcie tatę. Wcześniej pracował w fabryce po 12 godzin, by utrzymać rodzinę, a kiedy byłam w domu po szkole, to po prostu spał przed nocką. Teraz też dużo pracował, ale doszła mu praca w domu. Szósta gęba do wykarmienia, więc mama wzięła chałupnictwo. Pracowała przy tym cała rodzina, ale głównie tata. I tak go pamiętam z tych lat: cichy, przygarbiony nad maszyną. I ciągle zmęczony.

Nie chodziliśmy głodni, ale bieda aż piszczała. Najczęściej jadło się chleb zmoczony wodą i posypany cukrem, a na obiad zalewajkę bez wkładki. Kupowało się kości na zupę za grosze, mięso rzadko. Wędlina była droga, więc jeśli już była, to każdy dostawał jeden plasterek. Pamiętam, jak popychałam ten plasterek do końca kromki, by poczuć upojny smak kanapki z wędliną. Albo z rzodkiewką, albo z pomidorem… Chleb z prywatnej piekarni. Zapach tego chlebka pamiętam do dziś. I chrupiącą skórkę, która znikała z połowy chleba, zanim dotarł do domu. I złość mamy, że znowu nie będzie jak ukroić chleba dla taty do pracy. Warzywa kupowaliśmy w prywatnym sklepiku obok szkoły. Tylko podstawowe, bo było drogo. Na święta mama kupowała kilka pomarańczy i cukierki. Codziennie jedna pomarańcza. Dzieliliśmy się solidarnie tak, by dla każdego było po kawałku.

W pamięć wbiła mi się jedna historia z tego okresu.

Babcia i dziadek mieszkali na obrzeżach Łasku. Mieli trzy krowy i co roku rodziły się cielaki. Jednego roku dziadkowie wspaniałomyślnie podarowali rodzicom kulkę cielęciny. Radość była ogromna. Przerób mięsa odłożyliśmy na następny dzień. Planowaliśmy co z tego zrobimy ale… nie było lodówki. Na dworze w nocy jest chłodniej niż w mieszkaniu, więc na noc mama wystawiła mięsko przez okno w kuchni na dach. A rano tragedia. Koty zeżarły prawie całe mięso. Do tej pory pamiętam jak bardzo cała rodzina przeżyła tę stratę.

Kiedy podrosłam rodzice zaczęli pozwalać mi na drobne samodzielne eskapady.

Nie pamiętam już, co miałam załatwić na poczcie głównej. Pamiętam za to, że na swojej drodze spotkałam starszego pana, obładowanego paczkami, z którymi z trudnością sobie radził. Dobre wychowanie nie pozwoliło mi na to patrzeć obojętnie. Starszym trzeba pomagać. Tak uczyła mama.

Wzięłam od pana kilka paczek, pomogłam zanieść na pocztę i chciałam wracać do domu. Pan obiecał cukierki za pomoc i chęć odprowadzenia do domu. Miałam może dziesięć, może 12 lat. Cukierki, to był dla mnie rarytas. Nie zapaliła mi się lampka ostrzegawcza. Poczekałam.

Droga do domu prowadziła przez park. Nie wiem dlaczego usiadłam z tym panem na ławce w parku. Może mnie zmusił? Nie pamiętam. Pamiętam tylko, że nie pozwolił mi odejść. Błagałam, płakałam. Robiło się ciemno. Na szczęście ławka znajdowała się przy głównej alejce, która była skrótem od ul Tuwima do Sienkiewicza. Na szczęście przechodził tamtędy sąsiad z podwórka. Na szczęście zauważył płaczącą młodą sąsiadkę i odebrał mnie starszemu panu. Zapłakaną zaprowadził do domu.

Czas mijał. Rozebrali paskudny, drewniany, kryty pozwijaną papą dom po drugiej stronie ulicy. Zbudowali skwer z trawnikiem i ławkami. Widok z okien się zmienił, a w mieszkaniu zrobiło się jaśniej i weselej. Moja najmłodsza siostrzyczka podrosła. Dotychczas właściwie nie wychodziliśmy dalej niż do sklepu, do szkoły, na pocztę czy do pobliskiego parku. Coś zaczęło się zmieniać i u nas. Uwielbiałam te niedziele, kiedy wychodziliśmy całą rodziną i jechaliśmy tramwajem „na zielone”. Najczęściej na ZDROWIE, obok stadionu na Unii. Rozkładaliśmy kocyki, chleb z masłem, jajka na twardo, herbatę z termosu i odpoczywaliśmy. Byliśmy całą rodziną, wszyscy razem. To były najcudowniejsze chwile mojego późnego dzieciństwa. Właśnie wtedy zaczęłam marzyć. O czym? O domu, o tym, jak będzie wyglądać moje życie, gdy dorosnę. O tym, by mieszkać „na zielonym”, który od tamtego czasu jest moim ulubionym kolorem. I obiecałam sobie, że ze wszystkich sił będę do tego dążyć. I do tego, by nie żyć w biedzie i niedostatkach.

I tak żyliśmy spokojnie do mojej szóstej klasy.

A szósta klasa miała wiele zmienić w naszym życiu. Zmiana szkoły, bo moja uległa likwidacji i zmiana mieszkania.

Ale to już temat na inną historię.

Elżbieta 1954

Podobne wpisy